Genel

Fed dünyayı kurtarabilir mi, Türkiye’yi kurtarabilir mi?

Çarşamba 07, Abu Dabi. Sürücü arkadaş beni otelden havalimanına sürüyor. Otomobile bindiğimde navigasyon panelinden dış ısıya baktım. 37 derece. Yarım saatta havalimanına geldik, 39 dereceye çıkmıştı. Çarşamba Emirates Policy Center isimli bir niyet kuruluşunun Türkiye panelinde Ülkelerin Ulusal Serveti, ölçümü ve değişimi başlıklı bir sunum yaptım, sunumu makalenin en altındaki  linkte bulabilirsiniz. Öğlenden sonra da GSP ismine müşteri ziyaret ettim, vallahi hava soğutmalı binadan çıktığım anda gözlüklerimi buğu kaplıyor, tavuk karası! Bir kaç kez kazara namuslu ve örtülü Arap bayanların üstüne düşmüşüm, feci dayak yedim. Bir sigara içmelik dışarı çıkıyorum, burnumdan çok kulaklarımdan duman çıkıyor. Beyin ısısını düşürmek için buza yatırılmış limonlu Sitoli ve kapruz şerbeti. Yanında deve pastırması ve hurma dolması. Palavra lan. O denli yemekler yok. Abu Dabi çok uygar bir yer. Tanıştığım bir çok Arap bizden âlâ Türkçe konuşuyor, bize sempatiyle bakıyor. Abu Dabi biliminsanları da Türkiye’nin ehemmiyetinin farkında ve çok yakından takip ediyorlar.

Çarşamba 14’te meskene döndüm, e-mailleri okudum, ona-buna laf soktum, sonra da Powell’ı  dinledim. Ben Fed’in piyasaların kestirim ettiği daha doğrusu umduğu üzere  %80 ihtimalle Temmuz toplantısında faiz indireceğine ikna olmadım. Powell kısa, öz ve sarih konuşan bir Büyüğüm. FOMC’in faiz indirmesi için 3 önkoşul var:

  • Dünya iktisadı yavaşlamaya devam ederse…
  • ABD istihdam ve özel kesim sabit sermaye yatırımları daha da yavaşlarsa….
  • Ticaret Savaşları sürer ve şiddetlenirse.

Hafta sonu Osaka doruğunda Trump Xi Jinping ve Erdoğan tepelerini göreyim, bu 3 önkoşulun ne kadar gerçekçi olduğu ve Fed’in Türkiye’yi kurtarıp kurtaramayacağını bir defa daha anlatırım size.

Ancak, bugün bir senaryo tahlili yapıp “en berbat senaryoda” Fed’in faiz indirimleri dünyayı resesyondan, bizi de kur şokundan korur mu sorusuna Jerome Abim’den öğendiğim üzere kısa ve net yanıtlar vereceğim.

“En makûs senaryo” ABD-Çin Ticaret Savaşı’nın vites yükseltmesi yanında, Trump’ın seçim telaşıyla AB’ye de saldırmasıyla başlar. Ek olarak Bejiing’in alacağı makro-ekonomik tedbirlere rağmen Çin iktisadında soğumanın sürerek küresel reseyouna gidişi  hızlandırması gerekir.

Fed doğal olarak faizleri  hızla ve tahminen 50 baz puanlık kademelerle indirecek, ona siyasi çerçeve müsaade verdiği ölçüde  AMB da katılacak. Bu senaryoda Fed’in faiz indirimleri reseysonu engellemez. Zira yavaşlamanın temelinde yatan tedarik zincirlerinde dağılma ve sabit sermaye yatırımlarının yavaşlaması düşük faize kolay ya da istenen tarafta reaksiyon veren değişkenler değil.

Öte yanda, süratli bir mali gevşeme ve “ne gerekirse yapılacak” vaadi, mali piyasaların çökmesini önler. Mali piyasalarda kalıcı bir panik atağının ikinci bir darbe olarak gerçek ekonomiyi vurması, ve sıcak para – kredi akımlarının kesilerek çok borçlu Gelişmekte Olan Ülke (GOÜ, Piyasa = GOP) şirketlerinde zincirleme iflas-temerrütleri tetiklemesi sakinlikten daha berbat.

Fed ve AMB’nın  hızlı faiz indirdiği gelecekte GOÜ Merkez Bankalarının da onları takip edip finansal şartları gevşeterek ekonomilerine dayanak vermeleri kolaylaşır. Çin özelinde, doların gevşeyeceği varsayımı ile, muhtemel faiz indirimlerinin yeni bir sermaye kaçışı dalgasını dürtmesi engellenir.

Lakin, dünyanın sorunu jeo-politik! Trump, ABD ve gitgide barizleşen Rusya-Çin Cephesi ortasında hükümranlık savaşı, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçecek petrol tankerlerine sabotaj ihtimali  ve 2020 Kasımı’nda yapılacak seçimlerin kampanyası şimdiden start alırken, Trump’ın bütün Demokrat adayların gerisinde olması. Seçim kazanmak için neler  yapacağını kestirmek  nerdeyse imkansız ki bu da “belirsizlik” üreterek harcamaları uygunca frenler.

Türkiye’ye gelince, eski hoş günlerdeki üzere senede 20-30 milyar dolar sıcak paranın piyasalara yığılması, hem TL’nin bedelini yükselterek şirketlerin finansman yükünü azaltır, hem de çok süratli ve besbelli bir dezenflasyonist süreç başlatır.

Ama, bu senaryo muhtemel değil. Birincisi, İstanbul seçimlerini kazasız belasız atlatsak dahi, ardından S-400 krizi var. Evvel bunları çözmek lazım ki, uzun vadeli yatırım yapan gerçek para yöneten fonlar geri dönsün.  En az bunun kadar değerli olan, muhtemel S-400 yaptırımlarında yabancı ticari bankaların Türkiye’ye krediyi kesebileceğini de göz gerisi etmeyelim.

Fakat en âlâ senaryoda bile Türkiye’nin diğer sıkıntıları var. Sene başından bu yana uygulanan küçük kurnazlıklar ve daima her fırsatta hür piyasa iktisadının işleyişine müdahale geleneği, özel dalın risk alma iştahını yedi bitirdi. Para bol, faiz düşük de olsa, bu özel kesim yatırım ve  ek istihdam yapmayabilir.

Türkiye’nin yine süratli büyüme evresine geçmesi için artık 10 değil, senede 20-30 milyar dolar yabancı direkt sermaye lazım. Zira arsa-bina dışında sermaye stoğu eskidi ve yeni bir stok oluşturup buna Yapay Zeka, Sanayi 4.0, Dijitalleşme üzere ham hususları ekleyecek sermaye ve iştah bizde yok.

Dışardan kalıcı ve fabrika kurup, batmak üzere olan lakin sağlam iş modeline sahip şirketleri satın alacak sermaye gelmesi için de ıslahat lazım. Evvel yargı ıslahatı. Zira adalet mülkün temelidir ve yatırım da mülk edinmektir. Saray’ın istediği vakit istediği mazeretle mala, mülke hatta özgürlüklere el koyacağı bir ülkeye kimse para getirmez.

Bol sıcak para gelse de, Acı Sonu erteler, lakin Çöküşü durdurmaz.

FÖŞ’ün Ülkelerin Ulusal Serveti sunumu bu linkte

Fed faiz değiştirmedi, pekala ne dedi?

FÖŞ görüntü:  İktisatta Buz Çağı

FÖŞ görüntü:  Küresel sakinlik

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu