Gezi

Erdoğan’ın kaybı Türkiye siyasetinin yol haritasını nasıl etkileyecek?

AKP, yenilenen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçiminde, 2002’de iktidara gelmesinden bu yana en ağır mağlubiyetini aldı.

Seçmen, 31 Mart’ta seçimi 13 bin 729 farkla kazanan Millet İttifakı’nın CHP’li adayı Ekrem İmamoğlu’nun mazbatasının YSK’nın seçim yenileme kararıyla iptal etmesine yansısını, Cumhur İttifakı’nın AKP’li adayı Binali Yıldırım ile ortasındaki oy farkını, itiraz ve tartışmaya yer bırakmayacak biçimde, yüzde 9’a çıkararak gösterdi.

Oylarındaki artış, İmamoğlu’na yalnızca muhalefetten değil, Cumhur İttifakı ortakları AKP ve MHP’den de değerli oranda oy kaydığını ortaya koydu.

İstanbul seçimi, yıllardır “İstanbul’u kazanan Türkiye’yi kazanır. İsatnbul’u kaybeden, Türkiye’yi kaybeder” diyen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve iktidar partisi AKP açısından kıymetli bir kırılma noktası olabilir. 11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve eski Başbakan Yardımcısı İktisat Bakanı Ali Babacan ile eski Başbakan Ahmet Davutoğlu’nun başını çektiği isimlerin yeni parti kurma teşebbüslerini de hızlandırabilir.

Ekrem İmamoğlu’nun resmi olmayan sonuçlara nazaran 800 binden fazla oy farkla kazandığı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimiyle ortaya çıkan sonuçlar ve siyasi kulislerde bundan sonraki sürece ait yapılan değerlendirmeler şöyle:

İştirak oranı az da olsa arttı

23 Haziran seçimi için hem AKP-MHP, hem de CHP-İYİ Parti ittifakı, seçime iştiraki arttırmak için hemşehri dernekleri üzerinden ağır kampanya yaptı. Hatta Ramazan Bayramı’nda Binali Yıldırım Diyarbakır, Ekrem İmamoğlu Karadeniz tipine çıktı. Lakin seçimlere iştirak beklendiği üzere çok yüksek olmadı ve geçen seçime nazaran yalnızca 0,54 oranında arttı.

31 Mart’ta İstanbul’da seçime iştirak oranı üzde 83,88’ken, birinci datalara nazaran 23 Haziran’da iştirak oranı yüzde 84,42’ye çıktı. Bunda, AKP’nin itirazı üzerine YSK’nın kısıtlı olduğunu tespit ettiği seçmen sayısındaki artış da etken oldu. 31 Mart’ta 23 bin 165 kısıtlı seçmen oy kullanamazken, bu sayı, 23 Haziran’da 44 bin 852 artışla 68 bin 165’e yükseldi.

İmamoğlu, tüm ilçelerde oyunu arttırdı

23 Haziran seçimlerine nazaran Ekrem İmamoğlu, İstanbul’un 39 ilçesinin tamamında oylarını en az yüzde 3, en fazla yüzde 10 oranında artırdı. İmamoğlu’nun en az oy artışı yaptığı ilçeler, Sultangazi ve Sultanbeyli’de yüzde 3 civarında olurken, CHP idaresindeki Adalar’da oy oranı artışı yüzde 10’un üzerine çıktı.

CHP birinci defa İstanbul’un en muhafazakar ilçeleri ortasındaki Fatih dahil, 31 Mart’ta AKP’nin önde olduğu 12 ilçede seçimi birinci sırada tamamladı. İmamoğlu, muhafazakar seçmenin ağır olduğu ve 31 Mart’ta Yıldırım’ın önde olduğu Bahçelievler, Bayrampaşa, Beykoz, Beyoğlu, Çekmeköy, Eyüpsultan, Fatih, Sancaktepe, Şile, Tuzla, Üsküdar ve Zeytinburnu’nda yarışı önde tamamladı.

İmamoğlu, AKP seçmeninden de oy aldı

Binali Yıldırım’ın oyları ise 31 Mart’a nazaran 48,63’ten, yüzde 45,09’a geriledi. Bu durum, Yıldırım’ın bir kısım oyunun da İmamoğlu’na kaydığını ortaya koydu.

31 Mart’ta MHP seçmeninin bir kısmının İmamoğlu’na oy verdiği biliniyor. 23 Haziran’daki seçimin sonuçları ise daha evvel Yıldırım’a oy veren AKP ve MHP seçmeninin en az yüzde 3,5’inin İmamoğlu’na oy verdiğini ortaya koyuyor.

Geçen seçimde yüzde 1,5 oyu olan Saadet Partisi seçmenden yüzde 1’lik bir oyun da İmamoğlu’na kaydığı anlaşılıyor.

31 Mart’ta 30 bin dolayında oy alan ve 23 Haziran’da adayını çeken DSP’nin oylarının da İmamoğlu’na gittiği görülüyor.

Muhalefet sandıkta kazanılacağını gördü

Seçimin kıymetli sonuçlarından birisinin de, “sandıkta değişimin olabildiğine” inanması oldu. 17 yıldır iktidarda olan AKP’nin her seçim başarısı sonrasında muhalefet, “Oylar çalındı, mühürsüz oylar geçersiz sayıldı, hile yapılıyor” argümanlarını lisana getiriyordu. Son olarak İstanbul seçiminin iptal edilmesiyle, muhalefette, “Artık sandıkla iktidar değişimi devri bitti” görüşü hakimdi.

Seçim iptali kararının çabucak akabinde bilhassa CHP’de, “AKP kaybedeceği bir seçimi yeniletmez, seçimi almak için herşeyi yaparlar” karamsarlığı hakimdi.

23 Haziran seçimi, Türkiye seçmeninin, iktidar ne kadar güçlü olursa olsun, ikna olmadığı seçim iptaline onay vermediğini gösterdi. Seçmen İmamoğlu’nu “mağdur” olarak görüp, tartışmasız bir sonuçla belediye başkanlığına taşıdı.

Erdoğan ‘risk alarak kaybetti’

Cumhurbaşkanı Erdoğan, AKP’nin iktidara geldiği 2002 seçimlerinden bu yana daima siyasette “risk alarak kazanan” siyasetçi olarak biliniyor.

Geçmişte Kürt Sorunu’nun tahliline yönelik “çözüm süreci”, sonrasında başkanlık sistemine geçişle ilgili Anayasa değişikliği ve son olarak 24 Haziran 2018’deki genel ve cumhurbaşkanlığı seçimlerine risk alarak giren Erdoğan, bu seçimlerde kendisi yarıştığı için her kezinde de kazandı. Fakat 31 Mart mahallî seçimlerinde birinci öteki İstanbul sonuçlarını kabullenmiş görünen Erdoğan, bir çok yorumcuya nazaran bilhassa damadı Berat Albayrak’ın başını çektiği takımın de ısrarıyla İstanbul seçiminin yenilenmesi için YSK’ya yoluna gidilmesine ikna oldu.

Lakin Erdoğan gerek kampanya sürecindeki baş karışıklığı, gerekse seçmenin seçim iptaline ikna olmaması nedeniyle istediği sonucu alamadı.

AKP iptalin münasebetleri konusunda ikna edemedi

İmamoğlu’nun seçimi açık orta kazanmasındaki en kıymetli etken olarak, seçmenin “mağdurun yanında yer alması” olarak gösteriliyor. İktidara bir manada “mağduriyetlerle” gelen AKP’nin, 31 Mart lokal seçimlerinde, seçim iptalini sağlayarak İmamoğlu’nu mağdur pozisyonuna düşürdüğü algısının tesirli olduğuna dikkat çekiliyor.

Seçimden çıkan sonuç, “Oylar çalındı” münasebetini gösteren AKP’nin bu telaffuzuna seçmenin ikna olmadığını da ortaya koyuyor. Çünkü seçimin iptaline temel münasebet olarak kamu vazifelisi olmayan sandık heyeti lider ve üyeleri gösterilmişti. Seçmenin, bu heyetlerdeki görevlendirmelerden CHP adayını sorumlu tutmadığı, “oylar çalındı” telaffuzundan etkilenmediği görülüyor.

Öcalan mektubu aksi tepti

AKP’nin seçim kaybındaki en değerli nedenlerden birisi olarak da seçim stratejisindeki baş karışıklığı gösteriliyor.

31 Mart seçimlerini “ülkenin beka sorunu” üzerine kuran ve İmamoğlu ile ona dayanak verenleri “PKK ile işbirliği içinde olmakla” suçlayan Erdoğan ve ittifak ortağı MHP başkanı Devlet Bahçeli’nin, 20 Haziran’da Anadolu Ajansı aracılığıyla servis edilen “Öcalan’ın HDP seçmenine tarafsızlık daveti yaptığına” ait bildirisine dayanak vermesinin, AKP ve MHP tabanlarının reaksiyonuna yol açtığı tabir ediliyor.

AKP ve MHP tabanından İmamoğlu’na yönelik en az yüzde 3,5’luk oy kaymasının en kıymetli nedenlerinden birisinin de Erdoğan ve Bahçeli’nin PKK başkanı Abdullah Öcalan’ın mektubu üzerinden, Kürt seçmeni etkileme teşebbüsü gösteriliyor.

Demirtaş, HDP seçmenini ikna etti

23 Haziran seçimlerinde en çok merak edilen hususlardan birisi de seçimde Öcalan’ın, iktidar partileri tarafından “tarafsızlık çağrısı” olarak yorumlanan bildirisi karşısında Kürt seçmenin hal değiştirip değiştirmeyeceğiydi. Fakat seçim sonuçları Kürt seçmenin ağır yaşadığı yerlerden, İmamoğlu’na oy dayanağının arttığını ortaya koydu.

Bunun nedeni olarak HDP’nin seçimlerde tutum değiştirmeyeceğini net olarak ortaya koymasının yanısıra, genç Kürt seçmenin, Öcalan’ı kıymetli bir figür olarak konumlandırmasına rağmen, eş genel lideri Selahattin Demirtaş’ı tanıyor ve onun siyaset yapma anlayışını daha yakından bilmesine bağlanıyor.

Demirtaş’ın bilhassa genç seçmen üzerinde tesirli olduğu biliniyor. Ayrıyeten Kürt seçmenin Erdoğan ve Bahçeli’nin Öcalan iletisi üzerinden oy alma hesabına da yansısını ortaya koyduğuna işaret ediliyor.

Erdoğan değişim için düğmeye basabilir

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 31 Mart lokal seçimlerinde parti olarak birinci sırada olunmasına rağmen, İstanbul dahil birçok büyükşehirin kaybedilmesi nedeniyle, hem kabinede, hem de parti idaresinde değişiklik yapması bekleniyordu. Erdoğan da 31 Mart gecesi, seçmenin bildirisini aldıklarını belirtip, “değişim” iletisi vermiş lakin İstanbul seçiminin yenilenmesi kararı nedeniyle, seçim sonrasına ertelenmişti.

Erdoğan’ın, siyasetçi kökenli olmamaları nedeniyle parti kümesi tarafından da eleştirilen Bakanlar Kurulu’ndan başlamak üzere parti idaresinde de değerli değişikliklere gitmesi bekleniyor. Parti idaresinde değişim için bir genel lider seçimsiz harikulâde kongreye gidilmesi de mümkünlük dahilinde bedellendiriliyor.

Yeni siyasi oluşumlar sürat kazanabilir

23 Haziran seçimlerinde AKP’nin ağır bir mağlubiyet almasının, partide bir iç tartışma ve özeleştiri sürecini başlatması bekleniyor. Parti içinden bir muhalif hareketin doğmasına fazla baht tanınmasa da, Erdoğan’ın “eski yol arkadaşlarının” başlattığı “yeni parti kurma” teşebbüslerini hızlandırmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Bu kapsamda bir müddettir Anadolu’yu gezen Ahmet Davutoğlu ile Abdullah Gül’ün takviye verdiği Ali Babacan’ın, bir sonraki genel seçimlere girecek formda, yeni parti kurma teşebbüslerini hızlandırmaları bekleniyor.

Erken seçim olur mu?

Cumhur İttifakı’nın İstanbul seçimini açık farkla kaybetmesi nedeniyle bir “erken genel seçimin” gündeme gelip gelmeyeceği de merak konusu.

MHP Genel Lideri Devlet Bahçeli, seçimden sonraki birinci açıklamasında “yeni bir erken seçim bahsi açmayı” ülke açısından en büyük kötülük olarak nitelendirerek, “Acaba Bahçeli erken seçim daveti yapar mı?” yorumlarına erkenden karşılık vermiş oldu.

AKP’de de Türkiye’nin seçim yorgunu olduğu ve artık seçim gündeminden uzaklaşması gerektiği görüşü hakim.

Seçimden muvaffakiyetle çıkan CHP ve ittifak ortağı YETERLİ Parti’de de şu anda bir erken seçim talebi yok.

CHP, başta 3 büyük kent olmak üzere, partili belediye liderlerinin muvaffakiyetini, bir manada genel seçimlerin “provası” olarak görüyor. O nedenle de CHP’li belediyelerin icraatlarını ortaya koymaları için vakte ihtiyaçları olduğu için “hemen bir erken seçimi” seslendirmiyor. Kulislerde, 2023’deki genel ve cumhurbaşkanlığı seçiminin bahtını, ilerleyen süreçteki siyasi konjonktürün belirleyeceğine dikkat çekiliyor.

BBC Türkçe

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu